ης κ. Χρύσας Δαμιανάκη
Καθηγήτριας Ιστορίας της Τέχνης
στο Πανεπιστήμιο του Σαλέντο (Ιταλία)

   Την 6^η Δεκεμβρίου ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α΄ ολοκλήρωσε την εξαήμερη επίσκεψή του στην Απουλία Ιταλίας (Σαλέντο, Μπάρι) έχοντας λάβει για δεύτερη φορά τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα από ιταλικό πανεπιστήμιο, τούτη την φορά από το Πανεπιστήμιο του Σαλέντο (η πρώτη ήταν από το Πανεπιστήμιο της Περούτζια το παρόν έτος). Η επίσκεψή του είχε πολύ μεγάλη επιτυχία χάρη τόσο στην εγκαρδιότητα με την οποία τον υποδέχτηκε ο κόσμος, η ακαδημαϊκή κοινότητα οι Καθολικές Εκκλησιαστικές αρχές, ακόμα και ο ημερήσιος τύπος, όσο και στα μηνύματα αγάπης, ειρήνης και αδελφοσύνης που κόμισε ο ίδιος ο Πατριάρχης. Παραθέτουμε εδώ το πατριαρχικό πρόγραμμα, τουλάχιστον κατά τα σημαντικότερα στάδιά του.

Η Επίσκεψη και οι Κοινωνικές και Θρησκευτικές Εκδηλώσεις

   Την Παρασκευή 2 Δεκεμβρίου ο Προκαθήμενος της Ορθοδόξου Εκκλησίας αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας της Σχολής Αρχαιολογίας και Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου του Σαλέντο (Λέτσε) σε μία λαμπρή τελετή που συμμετείχε σύσσωμη η Πρυτανική Αρχή, η πλειονότητα των καθηγητών και φοιτητών και πλήθος κόσμου. Σύμφωνα με το πρωτόκολλο, την έναρξη της τελετής σήμαναν χαρμόσυνα οι φωνές της Πολυφωνικής Πανεπιστημιακής Χορωδίας, ενώ ο Πρύτανης Vincenzo Zara απηύθυνε χαιρετισμό στον Πατριάρχη και στους παρισταμένους. Ακολούθησε η ομιλία της καθηγήτριας Katia Mannino, προέδρου του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου της Σχολής Αρχαιολογίας και Καλών Τεχνών, η οποία παρουσίασε το βιογραφικό του Πατριάρχη, και κατόπιν ο «Εγκωμιαστικός Λόγος» («Laudatio») του διακεκριμένου και επίτιμου καθηγητή αρχαιολογίας Francesco D’Andria, κατά πρόταση του οποίου απενεμήθη ο εν λόγω τίτλος στον Πατριάρχη. Η ομιλία του καθηγητή D’Andria εστίασε στην εκκλησιαστική και πολιτιστική κληρονομιά του Βυζαντίου στο Σαλέντο, τεκμήρια της οποίας αποτελούν οι δεκάδες βυζαντινές κρύπτες που έκτισαν αυτοεξόριστοι βυζαντινοί μοναχοί κατά την περίοδο της εικονομαχίας και μεταγενέστερα, καθώς και η περιώνυμη μονή του Αγίου Νικολάου του Κάζολε (κοντά στο Ότραντο), που ερείπια της μόνο σώζονται. Οι περίφημοι κωδικογράφοι της παρήγαγαν πλήθος κωδίκων αρχαίων και βυζαντινών συγγραμμάτων, πολλοί από τους οποίους βρίσκονται σε ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες, ενώ άλλοι, ήδη τον 16^ο αιώνα, αποτέλεσαν τον πυρήνα της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης (Βενετίας).

   Η ακαδημαϊκή τελετή κορυφώθηκε με τον «Θεωρητικό Λόγο» («Lectio Magistralis») στα ιταλικά του ίδιου του Πατριάρχη, μέρος του οποίου ήταν η ανάλυση τριών σημαντικών άρθρων της Μεγάλης Συνόδου Ορθοδόξων Εκκλησιών στο Κολυμπάρι Χανίων (Ιούνιος 2016), και έκλεισε με την απονομή του τίτλου, υπό τους ευχάριστους ήχους της Πανεπιστημιακής Χορωδίας, που ερμήνευσε αποσπάσματα έργων των Vivaldi, Bach και Dvořák. Το απόγευμα της ίδιας μέρας ο Παναγιώτατος συνοδευόμενος από τους Mητροπολίτες Τρανουπόλεως Γερμανό, Ιταλίας Γεννάδιο, Πέτρας και Χεροννήσου Γεράσιμο, τον Μέγα Αρχιδιάκονο Ανδρέα και έναν Αγιορείτη μοναχό, επισκέφθηκαν την Καθολική Μονή των Μοναζουσών του Τάγματος του Αγίου Βενέδικτου (μονή εντός της πόλης που ασκεί και κοινωνική δράση), και κατόπιν την παλαιά Μονή της Θεοτόκου Santa Maria delle Cerrate, που μέχρι τα τέλη του 10ου αιώνα (πριν την εισβολή των Νορμανδών το 1017 μ.Χ.) ήταν το σημαντικότερο Ορθόδοξο μοναστήρι της Απουλίας. Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι υπήρξε σωστική η επέμβαση (σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Σαλέντο και τον Δήμο της περιοχής) του εξαιρετικά δραστήριου μη κυβερνητικού ιταλικού οργανισμού FAI (Fondo Ambiente Italiano), o οποίος συντήρησε πρόσφατα το πρώην ορθόδοξο καθίδρυμα, και το κατέστησε επισκέψιμο.

   Επιστρέφοντας στο πρόγραμμα του Οικουμενικού Πατριάρχη στο Σαλέντο, το απόγευμα της προηγούμενης μέρας, της Πέμπτης, τελέσθηκε «Οικουμενική Προσευχή» στον περίλαμπρο Μητροπολιτικό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Λέτσε (εξαίρετο δείγμα της τέχνης Μπαρόκ του 1659 μ.Χ.), χωροστατούντων του Μητροπολίτη Λέτσε Umberto D’Ambrosio και όλων των Επισκόπων της Μητροπόλεως Σαλέντο, ήτοι του Μπρίντιζι, του Ότραντο, της Οστούνης, του Ναρντό και της Γκαλλίπολης, ενώ το Σάββατο αφιερώθηκε στη συνάντηση του Παναγιωτάτου με τους δώδεκα ελληνόφωνους δήμους του Σαλέντο. Από τους επικεφαλής των Δημοτικών Αρχών των μακρινών αυτών απογόνων των αρχαίων και βυζαντινών Ελλήνων, ο Πατριάρχης ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης σε μια σεμνή τελετή που έλαβε χώρα στο αναγεννησιακό κάστρο (1600 μ.Χ.) της ονομαστής κωμόπολης των ελληνοφώνων, το Καστρινιάνο των Ελλήνων (Catrignano dei Greci). Εν συνεχεία ξεναγήθηκε στη βυζαντινή κρύπτη της Αγίας Χριστίνας, που χρονολογείται από το 959 μ.Χ., και είναι γνωστή στους ιταλούς βυζαντινολόγους χάρη στο ζωγραφικό της διάκοσμο με ωραίες τοιχογραφίες, έργα ενυπόγραφα του βυζαντινού Θεοφύλακτου, πιθανώς του 10ου αιώνα μ.Χ. Η επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου Α΄ και της Συνοδείας του στο Σαλέντο ολοκληρώθηκε την Κυριακή 4 Δεκεμβρίου με την τέλεση της θείας λειτουργίας στον ιερό Ορθόδοξο ναό του Αγίου Νικολάου της Λέτσε, ενώ η παρουσία του στην Απουλία κορυφώθηκε στο Μπάρι, την ημέρα της εορτής του Αγίου Νικολάου, πολιούχου της πρωτεύουσας της Απουλίας. Η επίσκεψή του εκεί συνοδεύτηκε από τις εορταστικές εκδηλώσεις για τον μεγάλο Άγιο των Μύρων της Λυκίας, και την τέλεση θείας λειτουργίας την 6^η Δεκεμβρίου στη κρύπτη του Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Νικολάου, όπου φυλάσσεται η λίθινη λάρνακα με το λείψανο του αγίου. Τον Πατριάρχη υποδέχτηκαν στο Μπάρι ο Αρχιεπίσκοπος Απουλίας FrancescoCacucci και οι οικείοι επίσκοποι, ενώ με τηλεγράφημά του ο Πάπας Φραγκίσκος χαιρέτησε εγκάρδια τον Προκαθήμενο της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Παρόντες για να τον τιμήσουν ήταν επίσης οι ανώτεροι κληρικοί Brian Farrell και Andrea Palmieri, Παπικός Γραμματέα και Αναπληρωτής Γραμματέας αντίστοιχα του Συμβουλίου του Βατικανού για την Προώθηση της Ένωσης των Εκκλησιών, καθώς και ο ανώτερος κληρικός Cristiano Bettega, Διευθυντής του Εθνικού Γραφείου για τον Οικουμενισμό και τον Διαθρησκευτικό Διάλογο. Το γεγονός εξέλαβε ιδιαίτερη σημασία, καθότι ήταν η πρώτη φορά που Οικουμενικός Πατριάρχης επισκέφθηκε τη Μητρόπολη του Μπάρι για να προσκυνήσει τα χαριτόβρυτα λείψανα του Αγίου Νικολάου. Παρακινούμενη από το σημαντικό γεγονός, η Ιταλική Επισκοπική Σύνοδος έλαβε την απόφαση να εορτάζεται από το 2107 σε όλες τις ιταλικές εκκλησίες η εορτή της μνήμης του Αγίου Νικολάου την 6^η Δεκεμβρίου.

Επίμετρο

   Η επίσκεψη και οι σημαντικές ομιλίες του Οικουμενικού Πατριάρχη, τόσο κατά την τελετή της αναγόρευσής του, όσο και κατά την ώρα του κηρύγματος στην Ορθόδοξη εκκλησία της Λέτσε (Κυριακή 4 Δεκεμβρίου), ακόμα και κατά τις εγκάρδιες συνομιλίες του με όλο εκείνο το πλήθος του κόσμου που έσπευδε να τον χαιρετήσει, βοήθησαν Ορθοδόξους και Καθολικούς να συναισθανθούν όχι μόνο τις θέσεις του, αλλά πολύ περισσσότερο την ψυχική του διάθεση γύρω από το θέμα του οικουμενικού διαθρησκευτικού διαλόγου. Τούτο, αναμφίβολα, συνέβαλε στο φλέγον ζήτημα της «οικουμενικότητας της βάσης», όπως το αποκάλεσε ο ίδιος ο Πατριάρχης, στο να κατανοήσουν δηλαδή και να ενωτισθούν οι πιστοί της Ορθοδόξου και Καθολικής Εκκλησίας τις θέσεις και τις προθέσεις των Ποιμένων τους. «Το λάδι δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να ανάβει καινούργιες εστίες φωτιάς, αλλά για να επουλώνει πληγές», είπε μεταξύ άλλων στον λόγο που εκφώνησε κατά την αναγόρευσή του σε επίτιμο Διδάκτορα του Παπενεπιστημίου του Σαλέντο, προτείνοντας την μεταφορά αυτή ως συνετή απάντηση στους επικριτές του οικουμενικού και διαθρησκευτικού διαλόγου. Και σε ένα άλλο σημείο της ίδιας ομιλίας αντέκρουσε με παρρησία αλλά και σεμνότητα την επιφανειακή άποψη ορισμένων εκτός Ορθοδόξου κόσμου, ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία μένει οπισθοδρομική και εκτός των εξελίξεων, ένα είδος ‘μουσείου’, «πράγμα τελείως αναληθές», όπως ορθά επεσήμανε. Παρουσίασε εξ άλλου, για του λόγου το αληθές, την πατριαρχική πρωτοβουλία για την διάσωση του πλανήτη και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, στην οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία προβάλλει δρόμο σωστικής πορείας που έχει δικαιωθεί, γεγονός που ιδιαίτερα εξήρε ο καθηγητής D’Andriaστην προσφώνησή του κατά την τελετή της Αναγόρευσης. Είθε να έχουμε την καλύτερη δυνατή εξέλιξη αυτού του τόσο σημαντικού για τη ζωή των χριστιανών ζητήματος του διαθρησκευτικού διαλόγου μεταξύ Ορθοδόξου και Καθολικής Εκκλησίας, καρπούμενοι της ευλογίας της λειτουργικής ευχής κατά την οποία προσευχόμαστε στην θεία λειτουργία «Υπέρ της των πάντων ενώσεως». Το αίτημα της ενότητας, όπως νοείται στην αρχιερατική προσευχή του Ιησού «Υπέρ της των πάντων ενώσεως» (Ιω. 17, 21), ας φωτίσει τους Ποιμένες και των δύο δογμάτων και ας κατευθύνει τα βήματά τους στο μέλλον. Η Ευρώπη, περισσότερο παρά ποτέ, έχει ανάγκη από την πρόοδο αυτής της προσπάθειας που θα μπορούσε να επαναφέρει τις πνευματικές και ηθικές αξίες στον καθημερινό βίο των χριστιανικών λαών και να τις καταστήσει πηγή προσωπικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής και πράξης.