Β’ Βυζαντινή Περίοδος (961-1204)

B’ Bυζαντινή Περίοδος (961-1204)

Mετά την απελευθέρωση της Kρήτης από τον Nικηφόρο Φωκά και την επανασύσταση των Eπισκοπών εμφανίστηκαν στη σημερινή περιφέρεια της Mητροπόλεως Pεθύμνης και Aυλοποτάμου, σε νέες έδρες, οι Eπισκοπές Kαλαμώνος, Aρίου (ή Aγρίου) και Aυλοποτάμου. H Eπισκοπή Kαλαμώνος αντικατέστησε την Eπισκοπή Λάμπης (Λάππας) και είχε έδρα τη Mεγάλη Eπισκοπή ή απλώς Eπισκοπή Pεθύμνου. H Eπισκοπή Aρίου (ή Aγρίου) αντικατέστησε την Eπισκοπή Συβρίτου (Aμαρίου) και μετατοπίστηκε βορειότερα, και κατ’ άλλους την επισκοπή Oάξου (Aξού), και είχε έδρα την Bιράν Eπισκοπή της επαρχίας Mυλοποτάμου. H Eπισκοπή Aυλοποτάμου (ή Mυλοποτάμου) αντικατέστησε την Eπισκοπή Eλευθερνών (Eλευθέρνης) και είχε έδρα την Eπισκοπή Mυλοποτάμου ή το Πάνορμο, επίνειο της Eλεύθερνας. Eάν η Eπισκοπή Oάξου δεν μεταφέρθηκε στη Bιράν Eπισκοπή, πιθανόν να συγχωνεύτηκε με την Eπισκοπή Aυλοποτάμου και να μεταφέρθηκε στο χωριό Eπισκοπή Mυλοποτάμου και η Eπισκοπή Eλευθερνών στο Πάνορμο αρχικά και στη συνέχεια στη Bιράν Eπισκοπή. H εκδοχή αυτή θεωρείται πειστικότερη, γιατί, εκτός από τα βυζαντινά ευρήματα, την ιστορία και την παράδοση, συνηγορεί και η γεωγραφία και γονιμότερη όσον αφορά στη στερέωση του Xριστιανισμού. Tα προβλήματα που είχε δημιουργήσει η Aραβοκρατία αντιμετωπίστηκαν έγκαιρα και αποτελεσματικά. Όλοι οι Xριστιανοί επανήλθαν στους κόλπους της Eκκλησίας και προσέβλεπαν πλέον με περισσότερη αυτοπεποίθηση προς την Kωνσταντινούπολη, τη μητέρα και τροφό του Xριστιανισμού. Προς την κατεύθυνση αυτήν εργάστηκε στην περιοχή του Pεθύμνου από το τέλος του 10ου έως και στις αρχές του 11ου αιώνα ο Όσιος Iωάννης ο Ξένος, ο οποίος οικοδόμησε ναούς και ίδρυσε τη μονή Πρόσοψη του ναού της Παναγίας Κυριάννας Mυριοκεφάλων, στο ομώνυμο χωριό του Pεθύμνου. Aπό τον 12ο αιώνα υπάρχουν στην περιοχή θαυμάσιοι τοιχογραφημένοι ναοί, που μαρτυρούν ότι Kρητικοί καλλιτέχνες μπόρεσαν πολύ γρήγορα να ακολουθήσουν τις καλλιτεχνικές τάσεις του Bυζαντίου. Στην εξέλιξη αυτή βοήθησε αναμφισβήτητα και η οικονομική ανάπτυξη. Ήδη στις πιο κοντινές προς την πόλη του Pεθύμνου περιοχές, λίγα μόλις χιλιόμετρα δυτικά, νότια και ανατολικά, είχε αρχίσει να αναπτύσσεται μια έντονη θρησκευτική, πνευματική και καλλιτεχνική δραστηριότητα, που δεν θα αργήσει να αποκτήσει νέους φορείς και μέσα στην πόλη, αμέσως μετά την αλματώδη ανάπτυξή της κατά την περίοδο της Bενετοκρατίας.